Ja jestem Pan, twój Bóg, który cię wywiódł z ziemi egipskiej z domu niewoli (Wj 20,2).
Bóg Biblii to Bóg który wyzwala, zbawia. Już samo objawienie Bożego imienia wskazuje na taki obraz Boga.
Odpowiedział Bóg Mojżeszowi: Jestem, Który Jestem dodał tak powiesz synom Izraela: Jestem posłał mnie do was”… Idź a gdy zbierzesz starszych Izraela, powiesz im…Nawiedziłem was i ujrzałem co wam uczyniono w Egipcie. Postanowiłem wywieść was z ucisku w Egipcie i zaprowadzić do ziemi Kanaan… (Wj 3,14-17)
Bóg jest tym który działa, On objawia swoją miłość uwalniając, wyzwalając, nie jest On obojętnym na los swojego, ludu.Troska o prawdziwe dobro człowieka, o jego wolność to znak rozpoznawczy ingerencji Boga w ludzką historię.
Duchowość chrześcijańska zachęca do wejścia w dialog z Bogiem poprzez konkretne fakty, wydarzenia własnej historii życia. Dlatego wydaje się niemożliwym wzrastanie w wierze bez znajomości istotnych wydarzeń z historii zbawienia opisanych w Biblii. Historia, tego co Bóg uczynił ze swym ludem, jest obrazem, do którego trzeba się odnieść, aby rozumieć to co czyni On dzisiaj z nami.
Opowieść o Wyjściu jest syntezą całej historii zbawienia, jest typem zapowiadającym dalsze zbawcze dzieła Boże, jest zapowiedzią tego, co dokonał Chrystus. Model ten jest stałym, często występującym motywem na kartach Biblii. Z medytacji nad wydarzeniami związanymi z Wyjściem Izrael wysuwa wnioski dotyczące potęgi Boga:
Cokolwiek Jahwe się spodoba,
to uczyni na niebie i na ziemi
na morzu i we wszystkich głębinach…
Poraził pierworodnych w Egipcie,
od człowieka aż do bydlęcia
zdziałał znaki cuda
przeciwko faraonowi i wszystkim jego sługom.
(Ps 135, 6; 8-9)
Pobożny Izraelita najpierw widział Boga wyzwalającego z niewoli egipskiej, później zrozumiał że skoro ten Bóg jest tak potężnych to z pewnością On stworzył niebo i ziemię i wszystkie istoty zamieszkujące je, stworzył cały wszechświat.
Opisom Wyjścia poświęconych jest wiele tekstów biblijnych, najbardziej znaczące to Psalm 114 rozpoczynający się od słów:
Alleluja
Gdy Izrael wychodził z Egiptu,
dom Jakuba od ludu obcego…
(Ps 114,1)
oraz długie rozważanie o charakterze mądrościowym znajdujące się w księdze Mądrości (Mdr 10,15-19,22)
Ten sam temat odnajdujemy w zapowiedziach proroka Izajasza (Iz 41,17-20; 43,1-21; 48,17-22; 49,8-26; 51,9-52,12), które dotyczą wyjścia z niewoli babilońskiej, do niego odwołuje się wiele postaci biblijnych również na kartach Nowego Testamentu. Jest on obecny zarówno w najwcześniejszych tradycjach biblijnych, jeszcze ustnie przekazywanych w zamierzchłych czasach aż po ostatnią księgę Nowego Testamentu, Apokalipsę św. Jana, gdzie czytamy:
I ujrzałem na niebie znak wielki i godzien podziwu: siedmiu aniołów trzymających siedem plag ostatecznych, bo w nich dopełnił się gniew Boga. I ujrzałem jakby szklane morze pomieszane z ogniem, i tych co zwyciężają bestię i obraz jej,…stojących nad morzem szklanym mających harfy Boże. A śpiewają pieśń Mojżesz sługi Bożego i pieśń Baranka w słowach „Dzieła twoje są wielkie i godne podziwu, Panie Boże wszechwładny! Sprawiedliwe i wierne są twe drogi o Królu Narodów!” (Ap 15, 1-4).
W historii Wyjścia widzimy Boga, który się objawia, wybiera, posyła, Jahwe, który wybawia i uwalnia, który okazuje się zawsze mocniejszy od wszelkiej władzy politycznej i ekonomicznej , od wszelkich złych mocy. On otwiera drogę pośród śmierci, prowadzi i ochrania, ofiarowuje za darmo swoje Przymierze.
Z wielokrotnie obecnym w Biblii motywem Wyjścia ściśle wiąże się obraz niewoli egipskiej. Ma on znaczenie symboliczne, jest typem, obrazem każdego zniewolenia człowieka. Podobne znaczenie ma niewola babilońska, której obrazem posługuje się często Apokalipsa św. Jana. Podobnie jak nasi ojcowie w wierze, Izraelici, doświadczyli Bożej mocy, gdy pod wodzą Mojżesza wychodzili z Egiptu, tak dzisiaj my chrześcijanie możemy w każdym dniu przez Jezusa Chrystusa doświadczać potęgi Boga w wychodzeniu z naszych zniewoleń, z grzechu i śmierci.
Wychodząc z Egiptu, Izrael kroczył ku Ziemi Obiecanej. Początkowo rozumiano ją jako konkretne geograficzne terytorium. Bóg poprzez całą historię Izraela wskazywał że chodzi o coś więcej, chodzi o niebo, o stan zjednoczenia z Nim, źródłem wszelkiej miłości. By to zrozumieć, Izrael musiał wiele przecierpieć: upadek dynastii królewskiej, upadek swojej państwowości, zburzenie świątyni Jerozolimskiej.
W jednej ze swych pięknych pieśń bardzo trawnie ujęła to znana śpiewaczka francuska Edith Piaf, śpiewała o Izraelitach błąkających się po pustyni, szukających ziemi obiecanej, i niewiedzących, że jest ona w ich sercach.
Bardzo trawnie prawdę o powtarzającym się działaniu Boga w historii pokazuje judaistyczny komentarz – midrasz do księgi Wyjścia.
Midrasz do księgi Wyjścia(Wj 14,27-31; 15,11)
O faraonie.
Pan wybawił tylko faraona. Znalazł się sam, ocalony na egipskim brzegu morza. Jego oddziały były zniszczone, serce złamane, upokorzony na zawsze. Dlaczego Pan wybawił faraona? Nie umiera on lecz żyje wciąż i powraca w każdym pokoleniu. Tak zwycięstwo Pana podczas tej pierwszej Paschy powraca w każdym pokoleniu. Pan uczynił faraona królem nad Niniwą, wielkim miastem, miastem grzechu. Kiedy prorok Jonasz poszedł do Niniwy i powiedział: „Jeszcze czterdzieści dni , a Niniwa zostanie zniszczona!”, król przejęty strachem podniósł się z tronu, żałował, usiadł w popiele. Wrócił jeszcze faraon, aby prześladować Izraela: przybył jako Antioch prześladowca, później jako Neron, imperator, jako Tytus, ten który zniszczył Jerozolimę, i jeszzce jako Hitler…
Ale za każdym razem faraon musi schylić swą głowę przed potęgą Pana. Musi posypać się prochem i uznać: „Któż jest jak Ty pośród bogów, któż jest jak Ty o Panie? Pełen majestatu świętości, straszliwy w czynach, Ty który dokonujesz cudów!”. W ten sposób wobec wszystkich narodów faraon jest świadkiem, że tylko Pan jest Bogiem.
Ściśle powiązanym z Wyjściem jest ofiarowany Baranek. I tu podobnie jak w pojęciu Ziemi Obiecanej mówi o rozwoju i ewolucji rozumienia biblijnego objawienia. Mesjasz najpierw rozpoznawany jest jako władca polityczny, by po długiej drodze mógł być przyjęty jako Bóg-Człowiek jedyny Zbawca całej ludzkości.
Gdy twój syn cię zapyta kiedyś: Co oznaczają te pouczenia, prawa i nakazy?…Odpowiesz: Byliśmy niewolnikami faraona w Egipcie i Pan wyprowadził nas z Egiptu dłonią potężną...(Pwt 6,20nn)
Wydarzenia opisane w księdze Wyjścia stanowią jakby ewangelię – najważniejszą dobrą nowinę Starego Testamentu. Początek księgi mówi o trudnej sytuacji Izraelitów w Egipcie. Opis urodzenia Mojżesza podkreśla jeszcze bardziej tragedie narodu uciskanego, skazanego na wymarcie przez niesprawiedliwych władców Egiptu. Dzieje Mojżesza podkreślają potęgę i decydujące znaczenie działania Boga, gdy człowiek o własnych siłach w oparciu tylko o swoją moc chce podjąć nawet najszczytniejsze zadanie, niewiele może zdziałać.
Postawa faraona w stosunku do Mojżesza i opis dziesięciu plag nawiązują do tajemnicy zła, do twardości ludzkiego serca. Bóg ma olbrzymi szacunek wobec każdego z nas, nawet gdy czynimy to co złe. Bóg pozostawia faraonowi wolną wolę, może on samodzielnie wybrać podjąć nawet złą decyzję, czego dowodem jest pościg za Izraelitami. Bóg jednak nie gwałcąc woli człowieka, zawsze precyzyjnie realizuje swoje plany.
Dziesiąta plaga, śmierć wszystkich pierworodnych synów Egipcjan, wraz z opisem wieczerzy paschalnej, spożycia ofiarowanego baranka, pomazania krwią jego, odrzwi domów jako znak chroniący przed śmiercią pierworodnych Izraela, bezpośrednio poprzedza pośpieszne wyjście Izraelitów z Egiptu.
Po trzech dniach wędrówki synowie Izraela rozbili obóz nad brzegiem morza. Tam też ujrzeli pędzące na rydwanach wojsko faraona. Po ludzku nie mieli żadnego wyjścia przed nimi głębokie morze za nim silnie uzbrojona, szybka armia. Jedyną ich nadzieją był Jahwe. towarzyszący im w symbolu białego obłoku w dzień i ognistego słupa w nocy. On to sprawił ze pod uderzeniem laski Mojżesza morze rozstąpiło się i synowie Izraela mogli suchą nogą przejść na drugi brzeg. Faraon wraz ze swym całym wojskiem utonął w morskiej otchłani. Bóg sam stoczył walkę w obronie swego ludu.
Kolejne fragmenty księgi Wyjścia to opis wędrówki przez pustynię do ziemi obiecanej. Najważniejsze wydarzenia to zawarcie przymierza i otrzymanie Bożego prawa pod górą Synaj.
To jest ofiara Paschy na cześć Pana, który w Egipcie ominął domy Izraelitów. Poraził Egipcjan a domy nasze ocalił (Wj 12, 27)
Świętego ojca naszego Jana Złotoustego, arcybiskupa Konstantynopola, mowa katechetyczna na święty i pełen światłości dzień najchwalebniejszego i zbawczego Zmartwychwstania Chrystusa Boga naszego.
Jeżeli ktoś jest uczciwy i pobożny, niech znajdzie radość w tej dobrej i pełnej światłości uroczystości…Jeżeli ktoś dźwigał postu udręki, niechże otrzyma dziś słuszną zapłatę. Jeśli niósł trudy od pierwszej godziny niech sprawiedliwą otrzyma należność. Jeśli ktoś przyszedł po trzeciej godzinie, niech też świętuje z wdzięcznością. Jeżeli ktoś dopiero po szóstej godzinie się dołączył niech nie ma żadnej wątpliwości, ponieważ niczego nie traci. Jeśli zaś ktoś pozbawił się nawet dziewiątej godziny, niech także o niczym nie wątpi, niczego się nie boi…Albowiem gościnny jest Pan. Przeto przyjmuje ostatniego jak i pierwszego i daje odpocząć tym, co o jedenastej godzinie przyszli, podobnie jak tym którzy pracowali od pierwszej godziny. I nad ostatnim się lituje i pierwszego wynagradza, i jednemu daje i drugiego wspomaga. I uczynki przyjmuje i zamiary wita, i wysiłki szanuje, i chęci pochwala. Przeto wejdźmy wszyscy do radości Pana swego: i pierwsi i drudzy nagrodę przyjmijcie. Bogaci i ubodzy wszyscy razem się cieszcie. Wstrzemięźliwi i leniwi ten dzień uczcijcie Ci co pościli i co nie pościli, weselcie się dzisiaj. Uczta przygotowana rozkoszujcie się wszyscy. Baranek przygotowany niech nikt nie wyjdzie głodny. Wszyscy nasyćcie się ucztą wiary, wszyscy przyjmijcie bogactwo miłosierdzia. Niech nikt nie opłakuje ubóstwa, objawiło się bowiem wspólne Królestwo. Niech nikt nie opłakuje grzechów przebaczenie bowiem z grobu zajaśniało. Nich nikt nie lęka się śmierci wybawiła nas bowiem śmierć Zbawiciela. Pokonał ją Ten który przez nią był trzymany. Ujarzmił piekło ten który wstąpił do piekła…Gdzie więc o śmierci jest twój oścień? Gdzie twe piekło zwycięstwo? Zmartwychwstał Chrystus – i tyś zostało pokonane. Zmartwychwstał Chrystus – i upadły demony. Zmartwychwstał Chrystus – i życie święci swą pełnię. Zmartwychwstał Chrystus – i nikt z martwych nie pozostał w grobie. Chrystus bowiem powstawszy z martwych stał się pierworodnym pośród umarłych. Jemu chwała i królestwo na wieki wieków. Amen.
Ja jestem Paschą zbawienia,
Ja jestem zabitym za was barankiem,
Ja jestem waszym okupem,
Ja jestem waszym życiem,
Ja jestem waszym zmartwychwstaniem,
Ja jestem waszym światłem,
Ja król wasz!
Ja was zaprowadzę na niebios wyżyny,
Ja obudzę z martwych
Ja ukażę odwiecznego Ojca,
Ja was wskrzeszę swoją prawicą!
Meliton z Sardes. Homilia Paschalna
